Siyasi GIF Animasyonlar-Siyasi Yazı ve Yorumlar

DÜNYADA BUGÜN

ALİ SİRMEN

‘Sivil’i Gerçek Sivil Haline Getirmek

Son zamanlarda hukuki sorunlarla ilgili olarak, usul ve esas konularına fazlaca değindiğimden ve özellikle hukukta usulün de esas kadar önemli olduğunu sıkça vurgulamaya çalıştığımdan, şekli tümüyle bir yana fırlatıp atanlar takımından olmadığımı bir kez daha belirtmeyi gereksiz görüyorum.

Ama toplumumuzun kavramların özüyle fazla ilgilenmemesi sonucunda ortaya çıkan kargaşanın yanı sıra, öz ile biçimi birbirine karıştırıp, biçimsel değişiklikleri özden değişimlerden ayıramaması yüzünden, konuların sağlıklı tartışmasına uzak kaldığını görmemek mümkün mü?

Çok partili yaşamı neredeyse 65 yıla ulaşan ve bu süre zarfında sivil yetersizliğini hep askerin müdahalesiyle kapatmaya alışmış olan bir toplumda, kaynak dillerinde birçok anlamı kapsayan “sivil” sözcüğünün hep askerinin karşıtı olarak algılanıp kullanılmasına da şaşmamalı.

Kimse de zahmet buyurup, sivil sözcüğünün karşılığına ya da daha doğrusu karşılıklarına bakmak gereğini duymamıştır.

Oysa bu zahmete girilmiş olsaydı eğer, örneğin Fransızcada sivil sözcüğünün anlamlarından birinin de, “dinsel hiyerarşi ve dinsel yapı dışında olan”, olduğunu görürlerdi.

Böyle olunca da, tarikatlar ve cemaatlerin sivil toplum sınırları içinde olmadığını anlarlardı.

***

Bizde demokrasiyi ve kavramlarını bilmeyen, ama demokratlığı hiç dilden düşürmeyenler için sivil sözcüğünün anlam sınırları dar ve basittir. Asker üniformalı olmayan her şey sivil olarak algılanmaktadır.

Gariptir, 12 Eylül günü darbe yapmış olan üniformalıları can ve gönülden alkışlamış olanlar, daha sonra onlara karşı çıkarlarken, üniformalı olmayan herkesi sivil olarak bağırlarına basmışlardır.

Org. Evren’in iktidarında, ekonomik işlerden sorumlu başbakan yardımcısı konumunda olan Turgut Özal sonraki dönemin sivil iktidarı olarak algılanmakla kalmamış, aynı zamanda, sivilliğin ülke çapında simgesi olarak görülmüştü.

Bunlara göre, sivilin anlamı basitti: Devlet Dikimevi’nden giyinmeyenlerin hepsi ve onların yaptıkları her şey.

Turgut Özal Devlet Dikimevi’nden giyinenlerin iktidarındaki hizmetlerini unutturmak ve tam bir sivil olduğunu kanıtlamak için kılık kıyafetini değiştirmiş, Bijan’dan giyinmeye başlamıştı.

Bu şeklî giysi değişikliği, kamuoyuna, Özal’ı sivil olarak algılaması için yetmişti.

Bu değişiklikten sonra, ne Özal’ın o zaman yürürlükte olan ve lider sultasını engelleyici hükümleri içeren Siyasal Partiler Yasası’nın ilgili maddelerini lider sultasına imkân verecek biçimde değiştirmesine dikkat edilmişti, ne “Anayasa bir kez delinmekle bir şey olmaz” demesine, ne de 12 Eylül’ün eski siyasi liderlere getirdiği yasağın sürmesine destek vermiş olmasına...

Bijan’dan giyiniyordu ya, salt bu sivil olmasına yeterdi...

***

Oysa sivillik, giysi ve görüntü sorununun ötesinde öze taalluk eden bir konuydu.

Bir siyasetçi, demokratik, özgürlükçü çözümler üretmek yerine, tepeden inmeci (Siyasi Partiler Yasası’ndaki lider sultası olanağı gibi) yasakçı (12 Eylül siyasi yasaklarının sürmesini istemek gibi) ya da kurallar yerine liderin iznini öne çıkaran (“Anayasa bir kere delinmekle bir şey olmaz” demek gibi) çözümleri getiriyorsa, giysisi ne olursa olsun sivil değildi.

Olaylara bu gerçekçi açıdan baktığınız zaman, AKP’nin TBMM’den baskınla geçirdiği yasadaki askeri-sivil mahkeme ayrımının aslında söz konusu mahkemelerin şu andaki durumları ve uygulamaları göz önünde bulundurulduğunda pek bir anlam taşımadığını görürüz.

Eğer yapılan düzenleme pratikte, askeri mahkemelerin sakıncalarını ortadan kaldıracak, yargı bağımsızlığının tam işlediği, siyasallaşma tehlikesinden uzak “gerçekten sivil mahkemeler” çözümü getirmiş olsaydı, sivil ve demokratik bir girişim olarak alkışlanabilirdi.

Sanıyorum, sivil-asker tartışmasının bir anlamı yok. Kimse askeri çözümü sivil çözüme yeğlemez, hiç değilse demokraside.

Asıl tartışma sivil kavramını gerçekten sivil demokratik bir hale getirme noktasında düğümleniyor.    

asirmen@cumhuriyet.com.tr